اختلال مایکروسافت؛ چه کسی خسارت ۷ میلیارد دلاری را میپردازد؟

ایندیپندنت، الجزیره و سی ان ان نوشتند: اختلال در سیستم های مایکروسافت که بیش از ۲۲ ساعت به طول انجامید، سوالات مهمی را در مورد خطر وابستگی گسترده هزاران موسسه و شرکت در سراسر جهان به خدمات تعداد محدودی از غول های فناوری ایجاد کرده است. همچنین این سوال که در صورت توقف ناگهانی این خدمات چه هزینه هایی متحمل می شود و پرداخت این خسارات بر عهده کیست؟
به گزارش «افق میهن»؛ در ادامه این مطلب آمده است: کاربران مایکروسافت در سرویس های ایمیل Outlook، اپلیکیشن Tims برای برگزاری جلسات و استفاده از اپلیکیشن هوش مصنوعی Copilot با مشکل مواجه شدند. این اختلال تأثیر گسترده ای بر بانک ها، مؤسسات دولتی، مدارس، بیمارستان ها و شرکت های بزرگ در ۷۴ کشور جهان داشت. زیرا حدود ۴۳۰ میلیون نفر از خدمات «مایکروسافت ۳۶۵» استفاده می کنند.
تاثیر اختلال در سرویسهای مایکروسافت تنها به شرکتها و موسسات استفادهکننده از این سرویسها محدود نشد، بلکه به سایر موسسات استفادهکننده از سیستمهای مختلف نیز سرایت کرد، اما به دلیل وابستگی آنها به سرویسها و اپلیکیشنهای ایمیل مایکروسافت، دیگر قادر به برقراری ارتباط با موسسات و افرادی که از این خدمات استفاده میکنند، نبودند.
شبکه “سی ان ان” به نقل از مایکروسافت گزارش داد که این اختلال در پی یک عملیات بازبینی فنی رخ داده است. عملیاتی که باعث شد برخی از سرورهای مورد استفاده این شرکت از دسترس خارج شوند. در نتیجه، سرورهای باقیمانده بیش از حد بارگذاری شدند و این مسئله منجر به اختلالات گسترده شد.
روند بازیابی خدمات تقریبا یک روز طول کشید و مهندسان شرکت سعی کردند به تدریج این خدمات را به حالت عادی بازگردانند. موضوعی که نشان دهنده عمق نفوذ خدمات مایکروسافت در فعالیت های اقتصادی است.
“نمونه ای وحشتناک از شکنندگی اقتصاد”
در همین زمینه، روزنامه “ایندیپندنت” به نقل از ساموئل ماتر-هولگیت، مدیر شرکت مشاوره مالی Mather & Murray Financial در بریتانیا، نوشت که اختلال در خدمات مایکروسافت “نمونه وحشتناکی از شکنندگی اقتصاد معاصر ما” در نتیجه افزایش وابستگی آن به فناوری است.
هولگیت توضیح داد که چیزی که او را آزار میدهد «میزان خطرناک وابستگی ما به تعداد انگشت شماری از غولهای فناوری است؛ ما عملاً کلیدهای اقتصاد جهانی را به آنها دادهایم، بدون اینکه هیچ جایگزین پشتیبان مهمی داشته باشیم».
مت ساندرز، مدیر ارشد فناوری شرکت مشاور «آداپتیفاست» نیز به این روزنامه گفته است که مؤسسات پس از این اختلال باید برنامه ای برای ادامه فعالیت خود در شرایطی که ابزارهای تکنولوژیکی در دسترس نیست، تدوین کنند تا برای وقوع حوادث مشابه آمادگی لازم را داشته باشند.
هزاران شرکت و موسسه به خدمات مایکروسافت وابسته هستند.
به گزارش بیبیسی، فلورا همیلتون، مدیر اجرایی اداره کسبوکارهای کوچک، همچنین هشدار داد که این اختلال «یادآوری واضح» است از اینکه شرکتها چقدر به سیستمهای دیجیتال وابسته هستند تا از تداوم عملیات خود و خطرات ناشی از آن اطمینان حاصل کنند.
مایکروسافت در پیامی در حساب کاربری خود در شبکه اجتماعی X بابت اختلال گسترده در خدمات خود عذرخواهی کرد و تاکید کرد که این مشکل منشأ فنی داشته و ناشی از حمله سایبری نیست. موضوعی که پیش از این از سوی برخی فعالان شبکه های اجتماعی مطرح شده بود.
خسارت ۷ میلیارد تومانی
با این حال، عذرخواهی مایکروسافت خسارات گسترده ناشی از اختلال در خدمات این شرکت به میلیون ها کاربر در سراسر جهان را جبران نمی کند.
شبکه “سی ان ان” به نقل از موسسه اقتصادی “اندرسون”، یک موسسه تحقیقاتی مستقر در ایالت میشیگان آمریکا، گزارش داد که اختلال در خدمات مایکروسافت ممکن است منجر به زیان ۷ میلیارد دلاری در بخش بهره وری شود.
پاتریک اندرسون، رئیس شرکت، به CNN گفت که تا ۲۶ میلیون کاربر در روز پنجشنبه، ۱۲ نوامبر، و ۵۱ میلیون کاربر در جمعه بعد، با اختلال مواجه شدند. موضوعی که خسارات اقتصادی قابل توجهی به بار آورده و احتمال افزایش این هزینه ها وجود دارد.
اندرسون خاطرنشان کرد که برخی از شرکتها قادر به دریافت غرامت برای هزینههای مرتبط با اختلالات خدماتی از طریق بیمه جرایم سایبری شدهاند. اما در چنین شرایطی هزینه ها به جای اینکه بر دوش مایکروسافت باشد از کاربران این شرکت به شرکت های بیمه منتقل می شود.
به گفته اندرسون، مایکروسافت از نظر تئوری مجبور است روزانه حدود ۸۰۰ میلیون دلار به مشتریان خود بازپرداخت کند. این مبلغ برای هزینه اشتراک خدماتی است که مشتریان طبق قرارداد با شرکت هزینه آن را پرداختهاند اما در زمان اختلال نتوانستهاند به آنها دسترسی داشته باشند.
اختلالات فنی باعث تاخیر در فعالیت بسیاری از شرکت های حمل و نقل در سراسر جهان شده است.
اندرسون توضیح داد که همه مشتریان درخواست بازپرداخت نخواهند کرد. زیرا قراردادها و قوانین حاکم بر روابط شرکت با مشتریان در کشورهای مختلف متفاوت است. با این حال، درخواست بازپرداخت از سوی برخی از مشتریان می تواند هزینه کل اختلال را به بیش از ۷ میلیارد دلار برساند.
روزنامه «ایندیپندنت» نیز به نقل از کارشناسان نوشت: هیچ راهی برای اندازهگیری دقیق هزینههای اقتصادی این گونه اختلالات برای همه افراد و مؤسسات آسیبدیده وجود ندارد، اما برای بسیاری از نهادها، این حوادث به معنای از دست دادن بخش قابل توجهی از بهرهوری است که هزینه آن به میلیاردها دلار میرسد.
عدم وجود قراردادهای الزام آور برای پرداخت غرامت
زیاد الهاشمی، کارشناس اقتصادی معتقد است: نهادهایی که از اختلال در خدمات فناوری متضرر می شوند را می توان به سه گروه تقسیم کرد.
گروه اول شرکت های فناوری ارائه دهنده این خدمات هستند، مانند مایکروسافت، گوگل و آمازون که مسئولیت ارائه خدمات پست الکترونیکی، خدمات ابری و سایر تعهدات قراردادی را بر عهده دارند. اختلال در این خدمات ممکن است زمینه را برای ادعای جبران خسارت توسط مشتریان فراهم کند، اما این شرکت ها معمولاً از پذیرش مسئولیت خسارات ناشی از نقص فنی غیرعمدی در قراردادهای خود اجتناب می کنند.
این بدان معناست که گروه دوم، شرکت هایی که از خدمات فناوری استفاده می کنند، به طور مستقیم از شرکت های ارائه دهنده این خدمات غرامت دریافت نخواهند کرد.
با این حال، به گفته الهاشمی، شرکت های بزرگ به دلیل اهمیت تجاری ممکن است غرامت محدودی از مایکروسافت دریافت کنند. مثلاً از طریق افزایش حجم خدمات ابری یا تمدید مدت قرارداد برای جبران بخشی از خسارات وارده.
گروه سوم، شرکت های بیمه ای هستند که خدمات ارائه شده توسط شرکت های فناوری را در برابر حملات سایبری یا برخی موارد مربوط به اختلال در خدمات ناشی از اشتباهات مدیریتی ارائه دهندگان خدمات پوشش می دهند.
اما اگر اختلال در سرویس در نتیجه یک خطای فنی غیرعمدی رخ دهد، همانطور که در مورد مایکروسافت اتفاق افتاد، شرکتهای بیمه اغلب پرداخت نمیکنند.
بنابراین، به گفته الهاشمی، معمولاً شرکتهایی که از خدمات فناوری استفاده میکنند، غرامتی برای خطاهای فنی از شرکتهای بیمه دریافت نمیکنند. مگر اینکه قراردادهای بیمه آنها صراحتاً خسارات ناشی از خطاهای فنی غیرعمدی را پوشش دهد.
الهاشمی در ادامه توضیح می دهد که در نتیجه بیشترین آسیب ناشی از اختلالات فنی متوجه شرکت هایی است که از فناوری استفاده می کنند. به خصوص شرکت هایی که وابستگی زیادی به این خدمات دارند مانند خطوط هوایی، حمل و نقل، لجستیک و صنایع.
در بیشتر موارد، این شرکت ها نمی توانند خسارت خود را از ارائه دهندگان خدمات فناوری یا شرکت های بیمه دریافت کنند.
اختلال قبلی در خدمات ابری آمازون در بریتانیا باعث ایجاد مشکلات گسترده ای شد.
خطرات وابستگی به تعداد محدودی از شرکت ها
الهاشمی با هشدارها درباره خطر وابسته شدن اقتصاد جهانی به خدمات تعداد کمی از شرکت های بزرگ فناوری موافق است.
به عنوان مثال، او اشاره می کند که در انگلستان، دو شرکت مایکروسافت و آمازون حدود ۴۰ درصد از بازار خدمات ابری را در اختیار دارند.
وی می گوید: این میزان تمرکز بسیار بالاست و خطرات زیادی را به همراه دارد؛ زیرا به این معناست که اگر سیستم آنها خراب شود، جایگزینی وجود ندارد.
شایان ذکر است که اختلال در خدمات ابری آمازون در بریتانیا در اکتبر ۲۰۲۵ باعث شد هزاران شرکت و موسسه برای مدتی از کار خود دست بکشند. در میان این مؤسسات، بانک های بزرگی مانند «لویدز» و «هالیفاکس» وجود داشت. همچنین بسیاری از معاملات اداره مالیات بریتانیا متوقف شد.
در همین زمینه، دیوید لینتیکوم، نویسنده بریتانیایی متخصص در فناوری، خاطرنشان میکند که آسیب ناشی از تعلیق خدمات مایکروسافت در سراسر جهان ممکن است در مورد سایر شرکتهای بزرگی که خدمات ذخیرهسازی ابری ارائه میدهند، مانند گوگل، اوراکل و آمازون تکرار شود. زیرا خدمات این شرکت ها نیز در معرض خطر توقف ناگهانی بوده و چنین اتفاقی می تواند خسارات و صدمات زیادی را به دنبال داشته باشد.
این نویسنده در مقاله ای در وب سایت Infoworld معتقد است که خسارات ناشی از اختلال مایکروسافت از رقم ۷ میلیارد دلار برآورد شده در ارزیابی های اولیه گروه اندرسون آمریکایی فراتر خواهد رفت. به خصوص زمانی که ابعاد کامل هزینه های این اختلال در زنجیره های تولید مشخص باشد.
Linthicom تأکید می کند که این خسارات، صرف نظر از میزان آن، عموماً قابل جبران یا جبران نیستند. او توضیح میدهد که تا زمانی که توافقی با مایکروسافت یا سایر شرکتهای فناوری وجود نداشته باشد که صراحتاً غرامت مشتریان را در نتیجه اختلالات فناوری پیشبینی کند، مایکروسافت یا سایر شرکتها از نظر قانونی ملزم به پرداخت هزینههای قطع خدمات خود نخواهند بود.
او خاطرنشان می کند که اکثر مؤسسات بزرگ نیز فاقد چنین حمایت های قراردادی هستند و شرکت های کوچک قطعاً در مضیقه هستند. آنچه ممکن است این شرکتها از مایکروسافت دریافت کنند، صرفاً «اعتبار خدمات» است که فقط برای استفاده بیشتر از خدمات مایکروسافت هزینه میشود.
الهاشمی بار دیگر بر ضرورت گسترش دامنه شرکت های ارائه دهنده خدمات فناوری و ایجاد تنوع در این زمینه تاکید می کند. اما در عین حال توضیح می دهد که دستیابی به این هدف آسان نیست، زیرا شرکت های بزرگ فناوری توانایی های عظیمی دارند و رقابت با خدمات آنها دشوار است.
این موضوع به این معناست که در کوتاه مدت و میان مدت وابستگی به این گروه محدود از شرکت ها ادامه خواهد داشت.
در نتیجه، ریسکهای اقتصادی ناشی از این وضعیت نیز باقی خواهد ماند و شرکتهای استفادهکننده از فناوری همچنان در معرض زیانهای ناگهانی و غیرقابل کنترل خواهند بود. خساراتی که در صورت بروز خطاهای فنی در شرکت های بزرگ فناوری رخ می دهد، بخش عمده ای از هزینه ها بر عهده مؤسسات و شرکت های استفاده کننده از این خدمات خواهد بود.