نخستین جاندار جهان که میتواند گذر عمر خود را متوقف کند
عصر ایران: دانشمندان با مطالعه زنبورهای جواهر دریافتند که وقفه در رشد اولیه (دیاپوز) باعث کند شدن ساعت اپی ژنتیک و افزایش ۳۰ درصدی طول عمر می شود. یک کشف بزرگ در علم ضد پیری.
آیا می توان روند پیری را قبل از تولد کاهش داد؟ تحقیقات جدید دانشمندان دانشگاه لستر که در مجله معتبر PNAS منتشر شده است، نشان می دهد که نوع کوچکی از زنبور به نام “زنبور جواهر” (Nasonia vitripennis) کلید پاسخ به این سوال بزرگ را دارد. این حشره که به دلیل ظاهر براق و فلزی خود نامگذاری شده است، توانایی عجیبی در “توقف زمان” در مراحل اولیه زندگی خود دارد.
محققان دریافتند که نوزادان این زنبور می توانند وارد مرحله ای از رشد معلق به نام دیاپوز شوند. چیزی شبیه دکمه استراحت یا خواب زمستانی در مرحله لاروی. اما نکته شگفت انگیز این است که این تاخیر در رشد اولیه پس از رسیدن به بلوغ به نفع آنها تمام می شود.
زنبورهایی که این وقفه را تجربه کردند نه تنها عمر طولانی تری داشتند، بلکه ساعت اپی ژنتیک آنها (معیار مولکولی سرعت پیری یک موجود زنده) نیز بسیار کندتر بود.
پیری فقط به معنای پیر شدن با گذشت زمان نیست. بلکه یک فرآیند بیولوژیکی است که اثرات شیمیایی پایداری دارد دی ما را ترک می کند. یکی از دقیقترین ابزارها برای اندازهگیری این فرآیند «ساعت اپی ژنتیک» است. سیستمی که تغییرات مربوط به سن را از طریق متیلاسیون ردیابی می کند دی AN در حال تماشا است. این نشانگرهای شیمیایی با افزایش سن در بدن ما جمع می شوند. اکنون این مطالعه یک سوال وسوسه انگیز را مطرح می کند: آیا خود فرآیند پیری می تواند با تنظیم نرخ رشد در مراحل اولیه تحت تأثیر قرار گیرد؟
برخلاف بسیاری از بی مهرگان دیگر، زنبور جواهر دارای سیستم متیلاسیون است دی AN فعال – یک فرآیند شیمیایی که سن بیولوژیکی را تعیین می کند – درست مانند انسان است. این شباهت ژنتیکی در کنار طول عمر کوتاه، این حشره را به یک مدل آزمایشگاهی ایده آل برای مطالعه پیری تبدیل کرده است.
محققان با قرار دادن زنبورهای مادر در معرض سرما و تاریکی، نوعی حالت خواب زمستانی به نام دیاپوز را در نوزادانشان فعال کردند. این “دکمه توقف” طبیعی طول عمر این حشرات را در دوران بزرگسالی بیش از ۳۰ درصد افزایش داد. اما نکته شگفتانگیز در اینجا این است که زنبورهایی که دیاپوز را تجربه میکنند ۲۹ درصد کندتر از سایرین در سطح مولکولی پیر میشوند. انگار ساعت اپی ژنتیکشان آرامتر میزد. این یافته اولین سند مستقیمی است که نشان می دهد سرعت پیری بیولوژیکی را می توان در یک بی مهرگان تنها با تنظیم دقیق مراحل رشد تغییر داد.
پروفسور Eamonn Malone، نویسنده اصلی این مطالعه، گفت: “این نشان می دهد که پیری روند تغییر ناپذیری نیست، بلکه محیط می تواند سرعت خود را حتی قبل از شروع بزرگسالی تغییر دهد.”
اگرچه برخی از حیوانات میتوانند روند پیری را در حالتهای غیرفعال (مانند خواب زمستانی) کند کنند، این مطالعه اولین مطالعهای است که نشان میدهد این مزایا حتی پس از خروج از خواب زمستانی و از سرگیری رشد نیز ادامه دارند. علاوه بر این، کاهش سرعت ساعت مولکولی فقط یک تصادف نبود. در عوض، مستقیماً با تغییرات در مسیرهای بیولوژیکی کلیدی که برای بسیاری از گونهها، از جمله انسان مشترک است، مرتبط بود. مسیرهایی مانند «سیستم سنجش مواد مغذی» و «سیگنال انسولین». جالب اینجاست که این مسیرها هدف اصلی پیشرفته ترین مداخلات ضد پیری در پزشکی بشر امروزی هستند.
آنچه این تحقیق را بدیع و متمایز می کند، نمایش «کندی طولانی مدت پیری» تحت تأثیر عوامل محیطی است، در سیستمی که در عین سادگی، شباهت های اساسی با زیست شناسی انسان دارد. این تحقیق شواهد قانعکنندهای ارائه میکند که نشان میدهد رویدادهای رشدی نه تنها بر سلامتی، بلکه بر ریتم قلب و سرعت بیولوژیکی پیری نیز تأثیر میگذارند.
“درک چگونگی و چرایی پیری یکی از بزرگترین چالش های علمی زمان ما است. این مطالعه افق های جدیدی را برای ما باز می کند؛ نه تنها در درک زیست شناسی زنبورها، بلکه در پاسخ به این سوال حیاتی: آیا می توانیم روزی مداخلاتی طراحی کنیم که پیری را از ریشه های مولکولی آن مهار کند؟”
به زبان ساده، این زنبور کوچک ممکن است کلید معما را در دست داشته باشد که چگونه ممکن است روزی انگشت خود را روی دکمه “توقف پیری” بگذاریم.
