واکاوی یک افسانه؛ آیا موی قرمز واقعاً درحال انقراض است؟
زومیت: موهای قرمز نادر است و خطر ابتلا به ملانوم را افزایش می دهد، اما ژنتیک نشان می دهد که این صفت مغلوب در جمعیت ثابت می ماند و هیچ نشانه ای از انقراض را نشان نمی دهد.
اگرچه مو قرمزها کمتر از دو درصد جمعیت جهان را تشکیل می دهند و این ویژگی با خطر بالاتر ابتلا به ملانوم همراه است، اما بررسی ساختار ژنتیکی ویژگی موهای قرمز نشان می دهد که ترس از انقراض این ویژگی بی اساس است. ژن مسئول این رنگ مو میتواند برای نسلها در جمعیت باقی بماند بدون اینکه خود را نشان دهد و تنها زمانی از بین میرود که صاحبان آن فرزندان بسیار کمتری داشته باشند و هیچ مدرکی برای این روند وجود نداشته باشد.
به گزارش LiveScience، کاترینا زورینا لیختنوالتر، یکی از همکاران پژوهشی در موسسه ژنتیک رفتاری در دانشگاه کلرادو بولدر که به بررسی وراثت موهای قرمز پرداخته است، گفت: “هیچ مدرکی دال بر انقراض موهای قرمز وجود ندارد.” او توضیح میدهد که ژنهای مسئول قرمزی مو بیخطر هستند، در فرآیند تولیدمثل اختلال ایجاد نمیکنند و به هیچ بیماری که مانع از رسیدن فرد به سن باروری میشود، مرتبط نیستند.
با این حال، افسانه انقراض قریب الوقوع مو قرمزها، افسانه جدیدی نیست. ایان جکسون، استاد بازنشسته در انستیتوی ژنتیک و سرطان دانشگاه ادینبورگ، میگوید: «این سوال که آیا مو قرمزها در حال از بین رفتن هستند، دههها است که مطرح بوده است». داستان های مشابهی در مورد انقراض موهای بور از اواسط قرن نوزدهم منتشر شده است.
منطق پشت افسانه انقراض مو قرمزها معمولاً به این صورت است: موهای قرمز نادر است. حتی در مناطقی که به عنوان قطب های قرمز جهان شناخته می شوند – یعنی بریتانیای کبیر و ایرلند – تنها حدود ده درصد از جمعیت در این دسته قرار می گیرند. از طرفی قرمزی مو یک صفت مغلوب است، به این معنا که تنها زمانی که دو ناقل این صفت فرزندی با هم داشته باشند، احتمال قرمزی مو در کودک وجود دارد.
سوال دیگری مطرح می شود: آیا بیماری های کشنده ای مانند ملانوما می تواند جمعیت مو قرمزها را از بین ببرد؟ افرادی که پوست قرمز دارند به ویژه در برابر آفتاب سوختگی آسیب پذیر هستند. البته در بین رنگین پوستان نیز افرادی با موهای قرمز دیده می شوند. به عنوان مثال، مالکوم ایکس یکی از چهره های شناخته شده با موهای قرمز بود.
اما در بیشتر موارد، موهای قرمز اغلب با پوست روشن همراه است و در نتیجه، خطر ابتلا به سرطان پوست را نیز به ذهن متبادر می کند. افزایش خطر ملانوم در مو قرمزها تنها به دلیل آفتاب سوختگی بیشتر نیست. بخشی از آن مربوط به واکنش های شیمیایی مضر با فئوملانین است، رنگدانه ای که مو را قرمز می کند. بخشی از آن نیز کاهش قدرت ترمیم بازگشت دینا در افراد مبتلا به این جهش ژنتیکی است.
با وجود تمام خطرات، دانشمندان می گویند که هیچ یک از این عوامل قرمزها را به سمت انقراض سوق نمی دهد. ابتدا باید مبنای ژنتیکی داستان را در نظر گرفت. برای ایجاد موهای قرمز، فرد باید نسخه مغلوب ژن MC1R (ژنی که در تولید رنگدانه نقش دارد) را از هر دو والدین به ارث ببرد. ممکن است فردی که فقط یک نسخه از این ژن را دارد، موهای قرمز را به ارث نبرد، اما همچنان می تواند جهش را به فرزندان خود منتقل کند. بنابراین انتقال ژن موهای قرمز بین نسل ها تنها بر عهده مو قرمزها نیست، بلکه افراد با هر رنگ موی دیگری نیز می توانند در این چرخه شرکت کنند.
جاناتان ریس، استاد بازنشسته پوست در دانشگاه ادینبورگ، به صراحت می گوید: “تنها دلیلی که چیزی در جمعیت های بزرگ منقرض می شود این است که آن گروه به اندازه بقیه بچه ها تولید نمی کند؛ من هیچ مدرکی برای چنین چیزی در مورد قرمزها نمی دانم.”
نکته دوم مربوط به خطر ابتلا به سرطان پوست است. ریس گفت، خطر ابتلا به سرطان پوست در افراد مبتلا به انواع MC1R دو تا چهار برابر افزایش می یابد. اما خطر بالای سرطان پوست به خودی خود به معنای زوال تکاملی نیست. بسیاری از سرطان های پوست پس از دوره باروری فرد رخ می دهد. طبق آمار موسسه تحقیقات سرطان بریتانیا، بیشترین میزان مرگ و میر ناشی از ملانوما در بریتانیا در میان افراد بالای نود سال ثبت شده است. سنی که در آن فرد زمان کافی برای انتقال ژن های خود به نسل بعدی داشته است.
قبل از اختراع ضد آفتاب و طب مدرن، مو قرمزها احتمالاً قبل از بچه دار شدن بیشتر در معرض خطر مرگ ناشی از سرطان پوست بودند. با این حال، از آنجایی که این ویژگی در جمعیت باقی می ماند، این سوال پیش می آید که آیا موهای قرمز مزیت تکاملی خاصی دارد؟
شواهدی وجود دارد که نشان میدهد موهای قرمز میتوانند فواید سلامتی غیرمنتظرهای نیز داشته باشند. به عنوان مثال، تحقیقات اخیر نشان داده است که رنگدانه pheomelanin می تواند به تنظیم سطوح اضافی سیستئین سلولی کمک کند، ماده ای که در غلظت های بالا می تواند مضر باشد.
ریس می گوید: داستان ویتامین دی این رایجترین توضیحی است که معمولاً ارائه میشود.” پوست روشنتر که معمولاً با موهای قرمز همراه است، امکان تولید ویتامین وجود دارد. دی در فصول تاریک و کم نور زمستان بیشتر فراهم می کند. با این حال، او تأکید می کند که شواهد کافی برای اثبات این فرضیه وجود ندارد، به خصوص که تعریف دقیق خود «قرمز» دشوار است. رنگ مو یک طیف پیوسته است و مرز بین موهای قرمز و بلوند توت فرنگی خیلی مشخص نیست. این موضوع مطالعه دقیق این پدیده را بدون تعیین توالی ژنومی گروه های بزرگی از جمعیت دشوار می کند.
با این حال، فرکانس موهای قرمز می تواند در طول زمان در نوسان باشد. به گفته جکسون، با افزایش جابجایی جمعیت و ازدواج افراد با شرکای مناطقی که انواع MC1R کمتر رایج است، میتواند اندکی فراوانی این ویژگی را کاهش دهد. اما چنین روندی تنها یک تغییر در نسبت فراوانی است و با انقراض تعریف نمی شود.
تا زمانی که انواع ژن MC1R در بین ناقلین پنهان بماند و تا زمانی که مو قرمزها فرزندان کمتری نسبت به بقیه جمعیت نداشته باشند، چیزی به نام انقراض مو قرمز وجود نخواهد داشت.
