پژوهشگران تاریخ زمین را بدون حیات شبیهسازی کردند؛ نتیجه غیر منتظره بود

زومیت: شبیه سازی پنج میلیارد سال تکامل زمین نشان می دهد که حتی بدون حیات، سیاره ما می توانست آب مایع و دمای مناسب برای سکونت داشته باشد.
تصور کنید که سیاره زمین هرگز میزبان حیات نباشد. هیچ گیاهی برای تولید اکسیژن وجود نداشت، هیچ حیوانی در خشکی پرسه نمی زد و حتی میکروب ها در اعماق اقیانوس ها زندگی نمی کردند. آیا در چنین دنیایی زمین به سیاره ای سرد و مرده تبدیل می شود یا باز هم می تواند شرایط لازم برای پیدایش حیات را حفظ کند؟
در یک مطالعه اخیر، برای پاسخ به این سوال، محققان یک نسخه مجازی از زمین ایجاد کردند که در آن هیچ موجود زنده ای وجود ندارد. آنها با شبیه سازی پنج میلیارد سال از تاریخ سیاره ما نشان دادند که حتی بدون کمک حیات، زمین می توانست دمای سطح مناسب و آب مایع داشته باشد. این یافته ها دیدگاه رایج را که حیات نقش اساسی در حفظ قابلیت سکونت زمین بازی می کند به چالش می کشد.
زمین بدون حیات چگونه تکامل مییابد؟
مطالعه جدید یکی از سؤالات اساسی در مورد تکامل سیاره را بررسی می کند: آیا زندگی فقط از شرایط محیطی مطلوب سود می برد یا خود حفظ این شرایط ضروری است؟
این سوال به فرضیه گایا مربوط می شود. این ایده که موجودات زنده با محیط فیزیکی زمین تعامل دارند و از طریق یک سری فرآیندها به حفظ شرایط مناسب برای زندگی کمک می کنند. به عبارت دیگر، زندگی فقط یک ساکن زمین نیست; همچنین می تواند در تنظیم و پایداری محیط زیست سیاره نقش داشته باشد.
سامانتا گیلبرت جانیزک، اختر زیست شناس در دانشگاه واشنگتن و همکارانش برای آزمایش این ایده، یک مدل کامپیوتری از یک زمین بی جان ایجاد کردند. این مدل اجزای اصلی سیاره از جمله هسته، گوشته، پوسته، جو و اقیانوس ها را در نظر گرفته و همچنین انرژی دریافتی از خورشید و چرخه مواد شیمیایی بین نقاط مختلف زمین را محاسبه کرده است.
محققان ۱۹ ویژگی کلیدی سیاره از جمله جریان گرما، ترکیب شیمیایی اقیانوس ها و دمای سطح را در این مدل مورد تجزیه و تحلیل قرار دادند. آنها سپس تکامل زمین فرضی را از زمان شکل گیری آن یعنی ۴.۵ میلیارد سال پیش تا ۵۰۰ میلیون سال آینده شبیه سازی کردند.
نتایج شبیه سازی نشان داد که عدم وجود موجودات زنده لزوماً زمین را به یک سیاره غیرقابل سکونت تبدیل نمی کند. در بیشتر جنبه های بررسی شده، زمین فرضی می توانست در طول میلیاردها سال شرایطی مشابه سیاره امروزی داشته باشد.
مهمترین تفاوت، کمبود اکسیژن فراوان در جو بود. در زمین واقعی، فتوسنتز موجودات زنده، به ویژه سیانوباکترها و گیاهان، نقش اساسی در تولید و تجمع اکسیژن اتمسفر ایفا کرده است. طبیعتاً چنین فرآیندی در جهانی بدون حیات وجود نخواهد داشت.
با این حال، از دیدگاه نجومی، اکسیژن شرط لازم برای قابل سکونت بودن یک سیاره در نظر گرفته نمی شود. معیار اصلی در تعریف رایج از قابلیت سکونت، امکان وجود آب مایع در سطح سیاره است. بر اساس نتایج این مدل، زمین بدون حیات نیز می تواند آب مایع و دمای سطح مناسب را حفظ کند.
عامل مهم در حفظ این شرایط چرخه کربنات سیلیکات بود. مکانیسم زمین شناسی که به تنظیم طولانی مدت آب و هوا کمک می کند. در این چرخه دی اکسید کربن اتمسفر در اثر هوازدگی سنگ های سیلیکاته مصرف می شود و بخشی از کربن در نهایت طی فرآیندهای زمین شناسی و فعالیت های آتشفشانی به جو باز می گردد.
این چرخه نوعی بازخورد منفی ایجاد می کند: با افزایش دما، هوازدگی شیمیایی سنگ ها معمولاً تسریع می شود و دی اکسید کربن بیشتری را از جو حذف می کند. در نتیجه اثر گلخانه ای کاهش می یابد و به خنک شدن سیاره کمک می کند. در مقابل، کاهش دما می تواند سرعت هوازدگی را کاهش داده و منجر به تجمع بیشتر دی اکسید کربن در جو شود.
یافته های تحقیق به این معنا نیست که حیات نقشی در تنظیم آب و هوای زمین ندارد یا فرضیه گایا کاملا نادرست است. ارگانیسمها بر چرخههای بیوژئوشیمیایی، ترکیب اتمسفر و فرآیندهای سطحی سیاره تأثیر میگذارند و ممکن است به پایداری محیطی درازمدت کمک کنند.
با این حال، شبیهسازی جدید نشان میدهد که حداقل در مدل مورد بررسی، فرآیندهای غیرزیستی نیز برای حفظ شرایط زیستپذیری کافی بودند. البته مدل محققان دارای محدودیت هایی است و برخی از فرآیندها از جمله تکتونیک صفحه و شیمی اتمسفر با ساده سازی نشان داده شده است.
مدل جدید میتواند به اخترشناسان کمک کند تا بین ویژگیهایی که صرفاً از فرآیندهای زمینشناسی و شیمیایی ناشی میشوند و نشانههایی که احتمالاً مربوط به فعالیت موجودات زنده است، تمایز قائل شوند.
در نهایت، شاید مهمترین پیام تحقیق این باشد که قابل سکونت بودن یک سیاره لزوماً به معنای زنده بودن آن نیست. زمین ممکن است میلیاردها سال بدون ظاهر حتی یک موجود زنده محیطی مناسب برای شکل گیری حیات داشته باشد. اما این بار کسی نبود که از چنین فرصت شگفت انگیزی استفاده کند.