چرا تقریباُ ۹۰ درصد انسانها راست دست هستند؟ دانشمندان احتمالاً پاسخ را یافتهاند
زومیت: دانشمندان می گویند که راست دستی ممکن است فقط یک عادت ساده نباشد، بلکه ریشه در مهم ترین تغییرات تکاملی در انسان دارد.
اگرچه چهره های معروفی مانند جیمی هندریکس در سریال تلویزیونی سیمپسون ها در گیتار چپ دست بازی می کردند و شخصیت ند فلاندرز یک فروشگاه چپ دست باز کردند، اما واقعیت این است که حدود 90 درصد انسان ها راست دست هستند. حال گروهی از محققان با بررسی رفتار گونه های مختلف نخستی ها به این نتیجه رسیده اند که شاید دو ویژگی مهم انسان یعنی راه رفتن روی دو پا و رشد مغزهای بزرگ نقش اصلی را در برتری دست راست داشته باشد.
به گزارش IFL Science، محققان داده های 2025 میمون از 41 گونه مختلف را تجزیه و تحلیل کردند تا ببینند ترجیح استفاده از یک دست در میان نخستی ها چقدر رایج است. این ویژگی که در علوم اعصاب و رفتار به آن «جانبهسازی» میگویند، به این معناست که یک طرف بدن یا یکی از نیمکرههای مغز در انجام برخی وظایف تخصصیتر میشود. راست دستی و چپ دستی شناخته شده ترین نمونه های این پدیده هستند.
نتایج نشان داد که برخی از گونهها مانند میمونهای عنکبوتی و لنگور نیز تمایل بیشتری به استفاده از یک دست دارند، اما شدت این ترجیح در انسان بسیار بیشتر از هر پستاندار دیگری است. به گفته محققان، انسان ها در این زمینه یک «استثنای تکاملی» هستند، زیرا وابستگی شدید ما به یک طرف غیرعادی به نظر می رسد.
با این حال، زمانی که محققان دو عامل مهم، اندازه مغز و نسبت طول دست به پا را در تجزیه و تحلیل لحاظ کردند، تفاوت عجیب تا حد زیادی قابل توضیح شد. در این مطالعه از معیاری به نام «شاخص بین ارگانی» استفاده شد که نسبت طول دست ها و پاها را اندازه گیری می کند. در انسان، پاها بلندتر از بازوها هستند. ویژگی که ارتباط مستقیمی با توانایی راه رفتن روی دو پا دارد. در مقابل، بسیاری از میمون ها بازوهای بلندتری دارند که برای بالا رفتن از درختان و حرکت بین شاخه ها مناسب تر است.
محققان می گویند زمانی که اجداد انسان روی دو پا راه می رفتند، دیگر دست ها برای حرکت لازم نبود و برای انجام کارهای دیگر آزاد بودند. این تغییر به انسان اجازه داد تا از دستان خود برای ساخت ابزار، انجام حرکات دقیق و انجام کارهای پیچیده استفاده کند. در نتیجه، یک دست قوی تر و ماهرتر می تواند کارها را سریعتر و بهتر حرکت دهد. به زبان ساده، وقتی دست ها از وظیفه راه رفتن رها شدند، انسان ها توانستند از آن ها برای کارهای ظریف تری مانند ساخت ابزار سنگی، نوشتن، نقاشی و کار با ابزار پیچیده استفاده کنند.
بزرگ کردن مغز انسان در طول تکامل احتمالاً باعث شده بخش های مختلف مغز وظایف تخصصی تری پیدا کنند. مغز از دو نیمکره تشکیل شده و هر کدام کارهای متفاوتی انجام می دهند. به عنوان مثال، در اکثر افراد، نیمکره چپ نقش مهمی در زبان و کنترل حرکات دقیق دست راست دارد. دانشمندان فکر میکنند با پیچیدهتر شدن مغز انسان، این تقسیمبندی وظایف نیز افزایش مییابد و به همین دلیل ویژگیهایی مانند راستدستی بارزتر میشود.
محققان همچنین داده های فسیلی مربوط به انسان های اولیه را تجزیه و تحلیل کردند. آنها با استفاده از اطلاعات مربوط به اندازه مغز و تناسب اندام در گونه های منقرض شده، توانستند شدت احتمالی راست دستی را در آنها شبیه سازی کنند. نتایج نشان داد که در انسان های اولیه مانند آردیپیتکوس و استرالوپیتکوس، احتمالاً راست دستی چندان قوی نبود. اگرچه این گونه ها تا حدی دوپا بودند، اما بسیاری از ویژگی های مناسب برای زندگی درختانی را حفظ کردند.
با بزرگتر شدن مغز در گونه های بعدی انسان، راست دستی نیز افزایش یافت و در انسان مدرن به اوج خود رسید. اما در هابیت جزیره فلورس که مغز کوچک تری داشت و احتمالاً بخشی از زندگی خود را در درختان گذرانده بود، وابستگی از یک طرف ممکن است ضعیف تر بوده باشد.
دکتر پوشل، یکی از نویسندگان این مطالعه، می گوید که این اولین مطالعه ای است که چندین فرضیه اصلی در مورد منشاء راست دستی انسان را در یک چارچوب واحد بررسی می کند. او توضیح میدهد که نتایج تحقیقات نشان میدهد که راست دستی احتمالاً مستقیماً با برخی از اساسیترین ویژگیهای انسان، یعنی راه رفتن روی دو پا و رشد مغزهای بزرگتر مرتبط است.
با این حال، هنوز همه رازهای راست دست کشف نشده است. یکی از سؤالات مهم این است که چرا با وجود غلبه راست دستی در روند تکامل انسان، برخی افراد همچنان چپ دست هستند؟ دانشمندان هنوز دقیقاً نمی دانند چه عوامل ژنتیکی، مغزی یا محیطی باعث می شود برخی افراد چپ دست را به راست دست ترجیح دهند.
