آیا مردم دیگر به علم اعتماد ندارند؟ دادهها پاسخ غافلگیرکنندهای میدهند
زومیت: از واکسن ها گرفته تا تغییرات آب و هوایی، شک و تردید در مورد یافته های علمی در سال های اخیر افزایش یافته است. اما آیا این به معنای از بین رفتن اعتماد مردم به علم است؟
در سال های اخیر این تصور در بسیاری از کشورها شکل گرفته است که اعتماد عمومی به علم به شدت کاهش یافته است. از ایالات متحده و اروپا تا برزیل، بسیاری بر این باورند که گسترش اطلاعات نادرست، مخالفت با واکسنها و شک و تردید فزاینده در مورد توصیههای علمی نشانههای بحران جهانی اعتماد هستند. اما بررسی های گسترده بین المللی نشان می دهد که این تصویر، حداقل در مقیاس جهانی، چندان دقیق نیست.
یکی از بزرگترین تحقیقات انجام شده در این زمینه که نزدیک به 72 هزار نفر را در 68 کشور طی سالهای 2022 و 2023 مورد بررسی قرار داده است، نشان میدهد که میانگین اعتماد مردم به علم و دانشمندان 3.6 از 5 است. این یافته با نتایج سایر نظرسنجیهای بینالمللی همخوانی دارد و نشان میدهد که برخلاف تصور عموم، علم همچنان یکی از معتبرترین نهادهای اجتماعی محسوب میشود.
با این حال، یافته ها به معنای عدم وجود مشکل نیست. تحقیقات نشان می دهد که کاهش اعتماد در برخی گروه های اجتماعی و سیاسی کاملا محسوس است. در ایالات متحده، اعتماد جمهوری خواهان به علم در چند سال گذشته به میزان قابل توجهی کاهش یافته است، در حالی که اعتماد در میان دموکرات ها عمدتاً بدون تغییر باقی مانده است.
نظرسنجیهای انجامشده در بریتانیا همچنین نشان میدهد که افراد با گرایش سیاسی راست گرایانه نسبت به افرادی که به چپ گرایش دارند، اعتماد کمتری به علم نشان میدهند. این نشان می دهد که اعتماد به علم بیش از گذشته تحت تأثیر گرایش های سیاسی بوده است.
در همان زمان، مردم در بسیاری از کشورها شواهد علمی در مورد موضوعات بحث برانگیز مانند واکسن ها را بیش از هر زمان دیگری زیر سوال می برند. یکی از دلایل این وضعیت، انتشار گسترده اطلاعات نادرست در فضای مجازی است. به طوری که پیام های علمی در میان حجم انبوه مطالب گمراه کننده کمتر دیده می شود. نتایج این نظرسنجی جهانی همچنین نشان داد که حدود 70 درصد از مردم حداقل یکی از ادعاهای نادرست یا اثبات نشده را باور دارند، از جمله اینکه واکسن های دوران کودکی خطرناک تر از فواید آن هستند.
به گفته محققان کاهش اعتماد مردم به علم می تواند پیامدهای مهمی داشته باشد. کاهش اعتماد به علم، حمایت عمومی از سیاستهای مهمی مانند مقابله با تغییرات آب و هوایی را تضعیف میکند و در سطح فردی ممکن است افراد را به تصمیمگیری سوق دهد که سلامت آنها را به خطر میاندازد، مانند خودداری از واکسیناسیون یا امتناع از درمانهای پزشکی مبتنی بر شواهد.
ورود کووید-19 نقطه عطف مهمی در این روند بود. همانطور که نیچر می گوید، اطلاعات نادرست در طول شیوع ویروس به سرعت گسترش یافت و توصیه های مبتنی بر شواهد مانند ماسک، واکسیناسیون و فاصله گذاری اجتماعی به موضوعی سیاسی و بحث برانگیز تبدیل شد. این موضوع نگرانی از کاهش اعتماد به علم را بیش از پیش افزایش داد.
البته این اعتماد در همه مناطق جهان یکسان نیست. بررسی ها نشان می دهد که در برخی از کشورهای آفریقایی مانند نیجریه و کنیا، اعتماد به علم بالاتر از میانگین جهانی است، در حالی که در روسیه و برخی از کشورهای اتحاد جماهیر شوروی سابق، از جمله قزاقستان، سطح اعتماد کمتر است. محققان بر این باورند که در برخی از کشورها، مردم دانشمندان را بسیار قابل اعتمادتر از دولت هایی می دانند که آنها را فاسد می دانند.
نتایج سایر مطالعات نیز نشان می دهد که دانشمندان همچنان جزو امن ترین گروه های شغلی هستند. در یک نظرسنجی که در سال 2025 در 28 کشور انجام شد، 76 درصد از شرکت کنندگان گفتند که به دانشمندان اعتماد دارند. این رقم تقریباً همان میزان اعتماد به معلمان و بسیار بیشتر از اعتماد به خبرنگاران و مقامات دولتی است.
با این حال، داده های برخی از کشورها حاکی از شکاف در اعتماد عمومی است. به عنوان مثال، در بریتانیا، اگرچه 84٪ از مردم گفتند که حداقل تا حدودی به علم اعتماد دارند، اما سهم افرادی که به علم “بسیار” اعتماد دارند از 63٪ در سال 2020 به 34٪ کاهش یافته است.
محققان بر این باورند که آنچه امروزه مشاهده می شود، بخشی از بحران گسترده تر اعتماد به نهادهای اجتماعی است تا بحران اعتماد به علم.
وضعیت آمریکا نیز تصویر پیچیده ای را نشان می دهد. دادههای پنج دهه گذشته نشان میدهد که بیش از ۸۰ درصد مردم همیشه اعلام کردهاند که تا حدودی یا بسیار به جامعه علمی اعتماد دارند، اما میزان «اعتماد بسیار زیاد» از سال ۲۰۲۲ بهطور قابلتوجهی کاهش یافته است.
با این حال، این کاهش تنها به علم محدود نمی شود و اعتماد عمومی به پلیس، رهبران مشاغل و مقامات سیاسی منتخب نیز کاهش یافته است. به همین دلیل، بسیاری از محققان بر این باورند که آنچه مشاهده می شود بخشی از یک بحران گسترده تر اعتماد به نهادهای اجتماعی است، نه بحرانی که صرفاً معطوف به علم است.
شکاف سیاسی در آمریکا در دو دهه گذشته عمیق تر شده است. اعتماد جمهوری خواهان به دانشمندان از 85 درصد در سال 2020 به 65 درصد در سال 2025 کاهش یافته است، اما اعتماد دموکرات ها تقریباً ثابت مانده است. مطالعات نشان می دهد که این دوگانگی از حدود سال 2005 تا 2010 شروع شده است.
شیوع کرونا این شکاف را تشدید کرد. مخالفت با واکسن، ماسک، قرنطینه و سایر سیاست های بهداشتی در بسیاری از موارد رنگ سیاسی به خود گرفت و بی اعتمادی به توصیه های علمی بیش از پیش افزایش یافت. به گفته محققان، بسیاری از مردم در واقع با سیاستهای مبتنی بر یافتههای علمی مخالف هستند، نه خود علم.
نگرانی اصلی اکنون این است که بدبینی به علم به ابزاری برای تصمیم گیری سیاسی تبدیل شود. در ایالات متحده، دولت دونالد ترامپ از بی اعتمادی به علم به عنوان یکی از دلایل کاهش بودجه تحقیقاتی، رد برخی توصیه های پزشکی مبتنی بر شواهد و تضعیف برنامه هایی مانند واکسیناسیون استفاده کرده است.
به طور کلی، دادهها نشان میدهند که برخلاف تصور عمومی، اعتماد عمومی به علم در سطح جهانی همچنان بالاست و دانشمندان در میان گروههای حرفهای مورد احترام هستند. با این حال، کاهش اعتماد در برخی جوامع، بهویژه در میان گروههای سیاسی خاص و در مورد موضوعات حساس مانند واکسنها، به چالشی جدی تبدیل شده است که در صورت تداوم، میتواند بر سیاستهای عمومی و سلامت عمومی تأثیر بگذارد.
