بررسی روند افزایش عوارض آزادراه در سالهای اخیر
بررسی روند افزایش عوارض آزادراه در سالهای اخیر
عبور از آزادراهها و بزرگراههای کشور دیگر یک تردد ساده نیست و برای بسیاری از رانندگان به یک منبع نگرانی و ترس تبدیل شده است. چون در سالهای اخیر آزادراهها تحت تأثیر نوسانات اقتصادی و افزایش نرخ تورم، وارد دورهای جدید از قیمتگذاری شدهاند و عوارض آنها به هزینهای نسبتاً سنگین در سبد هزینههای هر خانواده بدل شده است.
در این مطلب قصد داریم روند افزایش عوارض آزادراه را در سالهای اخیر بررسی کنیم، به دلایل این افزایش بپردازیم و در نهایت روشهای پرداخت این بدهی را معرفی کنیم.
روند افزایش عوارض آزادراه در کشور
در سالهای اخیر هر بار که استعلام عوارض آزادراهی خودرو خود را میگیریم، با قیمتی جدید غافلگیر میشویم؛ چون قیمتها در حال افزایش است. اگر کمی به عقب برگردیم، یعنی به بازه سالهای ۱۳۹۸ تا ۱۴۰۱، میبینیم که نوعی ثبات دستوری بر قیمتها حاکم بود. در آن دوره، با وجود تورم حاکم بر کشور، نرخ عوارض آزادراهها تغییر چندانی نکرد.
این ثبات ظاهری، هزینهای پنهان داشت و آن، استهلاک جادهها بود؛ موضوعی که بهطور مستقیم خود را در کاهش ایمنی مسیرها و افزایش استهلاک خودروها نشان میداد.
عدم تناسب درآمد حاصل از عوارض با هزینههای نگهداری، باعث شد از سال گذشته تا امروز شاهد نوعی جراحی اقتصادی در این حوزه باشیم و نرخ عوارض آزادراهها چندینبار افزایش پیدا کند. در پاییز سال گذشته، در حالی که در آبانماه قیمت بسیاری از عوارضیها بین ۳۷ تا ۶۰ درصد افزایش یافته بود، در آذرماه هم ۱۰ آزادراه با افزایش قیمت ۱۲۰ درصدی مواجه شدند؛ از جمله آزادراههای ساوه سلفچگان، تهران شمال، پل زال اندیمشک، قطعات یک تا شش اصفهان شیراز، تهران پردیس، اراک خرمآباد، قزوین رشت، اهواز بندر امام، ارومیه تبریز و تبریز سهند.
به نظر میرسد دولت برای جلوگیری از تخریب زیرساختها، به سمت واقعیسازی قیمتها حرکت میکند و این تصور وجود دارد که با نرخهای جدید، سرمایهگذاران بخش خصوصی برای صیانت و نگهداری از راهها دوباره انگیزه پیدا کنند.
دلیل افزایش بیشتر عوارض در برخی مسیرها
با بررسی روند افزایش عوارض آزادراهها، متوجه خواهیم شد که تحولات قیمتی در محورها و قطعات مختلف یکسان نبوده است. برخی مسیرها به دلیل ماهیت دولتی یا مشارکتی بودن، میزان نیاز به نگهداری (وجود تونل، پل، روشنایی، نوع خاک جاده و مواردی از این دست) و همچنین حجم ترافیک، تغییرات قیمتی بیشتری را تجربه کردهاند؛ چرا که برای تأمین هزینههای نگهداری و بهبود کیفیت خدمات در این مسیرها، منابع مالی بیشتری مورد نیاز است.
آزادراههای کرج قزوین، تهران شمال، تهران پردیس و تهران قم از جمله مسیرهایی هستند که همواره عوارض بالاتری داشتهاند. برای مثال عوارض آزادراه تهران شمال برای خودروهای سواری تنها در یک قطعه، در روزهای عادی به ۶۵ هزار تومان و در روزهای پرترافیک به ۸۵ هزار تومان رسیده است. خودروهای سنگین هم برای هر قطعه، مبلغی در حدود ۱۰۰ هزار تومان پرداخت میکنند.
آیا روند افزایش عوارض آزادراه در مسیر درستی حرکت میکند؟
یکی از مثبتترین تحولات سالهای اخیر، حذف فیزیکی ایستگاههای دریافت عوارضی و جایگزینی آنها با سیستمهای هوشمند بوده است. با این تغییر دیگر نیازی به توقف و معطلی در ترافیک نیست؛ دوربینها پلاک ما را ثبت میکنند و میتوانیم قبض خود را بهصورت آنلاین پرداخت کنیم.
اما این تغییر بهتنهایی کافی نیست. از سال گذشته که شاهد روند افزایش عوارض آزادراهها بودهایم، آیا تغییر محسوسی در بهسازی جادهها و امکانات آنها مشاهده شده است؟ این موضوع خود یکی از دلایل مهم نارضایتی رانندگان از افزایش قیمتها است. آنها در واقع هم هزینۀ عوارضی را میپردازند هم باید هزینۀ استهلاک و خرابی قطعات خودرو در جادههای بیکیفیت را بپردازند.
از طرفی، یک اصل مهم در این بین نادیده گرفته شده است: میزان افزایش قیمت عوارضی های الکترونیکی باید با درآمد و توان مالی مردم همخوانی داشته باشد. این روزها صحبت از بدهی میلیاردی عوارض کشور است و این یعنی مردم دیگر مانند گذشته توان پرداخت عوارض را ندارند.
طرح جدیدی برای سال آینده در دستور کار قرار گرفته است که اگر کسی بدهی عوارض داشته باشد، بیمهنامه شخص ثالث برای او صادر نخواهد شد. نتیجه این طرح از هماکنون مشخص است و متاسفانه احتمالا با کاهش شدید آمار تمدید بیمه مواجه خواهیم شد. پیداست که گذر از این چرخه معیوب با فشار مضاعف با مردم ممکن نیست و به راهکاری ریشهای و اساسی نیازی دارد.
نحوه پرداخت عوارض آزادراه
عوارض آزادراهی باید ظرف مدت ۱۵ روز پرداخت شود، در غیر این صورت هر ماه بهصورت پلکانی ۳/۵ درصد به مبلغ آن اضافه میشود. برای اینکه دیگر هزینۀ اضافی دیگری به بدهیمان اضافه نشود، بهتر است قبض آن را به موقع بپردازیم. برای این کار میتوانیم از روشهای زیر استفاده کنیم:
سامانه بانک مسکن
در این روش باید یک حساب مخصوص برای پلاک خودرو خود در بانک مسکن ایجاد کنیم. این حساب را باید همیشه شارژ نگه داریم تا در هنگام عبور از گیت عوارضی، مبلغ آن بهطور خودکار کسر شود. یکی از مزایای جدید این است که میتوانیم به عوارض اشتباهی اعتراض کنیم. اگر مطمئن هستیم که قبض به اشتباه برای پلاک ما ثبت شده، در سامانه تیکت میزنیم و درخواست بررسی مجدد میدهیم.
سامانه آنیرو
آنیرو هم یک سامانه اختصاصی برای پرداخت عوارض آزادراهی است. با واردکردن شماره پلاک خودرو میتوانیم عوارض مربوط به آن را استعلام بگیریم و بدهی آن را بپردازیم. در اینجا هم امکان ثبت اعتراض به عوارضیهای اشتباه و پیگیری آن وجود دارد. در صورت تایید خطای سیستم، مبلغ عوارض اصلاح یا حذف خواهد شد.
پلتفرمهای جامع خدمات خودرویی
برخی اپلیکیشنها و پلتفرمهای خدمات خودرویی مثل قبضینو، اتو ابزار، پیشخوان ۲۴ و آیتول هم امکان پرداخت عوارض آزادراهی را فراهم کردهاند. این سامانهها خدمات دیگری مانند استعلام خلافی، عوارض سالیانه، طرح ترافیک، نمره منفی و حتی بیمه خودرو را هم ارائه میدهند. این قابلیت به ما این امکان را میدهد که امور مختلف وسیله نقلیه خود را در یک پلتفرم واحد مدیریت کنیم و همیشه به سوابق پرداختی خود دسترسی داشته باشیم.
جمعبندی
روند افزایش عوارض آزادراه در سالهای اخیر با هدف واقعیسازی قیمتها و بهبود کیفیت خدمات صورت گرفته است، اما در کنار این تغییرات، مسائل جانبی دیگری نیز باید مورد توجه قرار گیرد. اگر روند افزایش عوارض بهگونهای مدیریت شود که با توان مالی مردم همخوانی داشته باشد و همزمان به بهسازی جادهها و زیرساختها توجه بیشتری شود، میتواند منجر به ارتقای کیفیت سفرهای آزادراهی و کاهش نارضایتیها گردد.
