بازنگری علم درمورد قهوه؛ نوشیدنی مضر چگونه به محافظ مغز و قلب تبدیل شد؟
قهوه زمانی در لیست عادات نگران کننده پزشکان قرار داشت، اما شواهد جدید فواید احتمالی آن را برای قلب، مغز، کبد و روده نشان می دهد.
برای سال ها، قهوه یکی از عاداتی بود که پزشکان با احتیاط به آن نگاه می کردند. اما با دقیقتر شدن روشهای تحقیق و انتشار مطالعات بزرگ و بلندمدت، این دیدگاه به تدریج تغییر کرده است. آخرین شواهد نشان می دهد که مصرف متوسط قهوه برای اکثر افراد نه تنها با خطرات جدی سلامتی مرتبط است، بلکه ممکن است خطر برخی بیماری های قلبی، کبدی و عصبی را کاهش دهد و حتی ممکن است برای میکروبیوم روده مفید باشد.
زمانی که پزشکان به قهوه شک داشتند
همان طور که ساینتیفیک امریکن می نویسد، در دهه 1980، فرین کمانگر، در حالی که در رشته پزشکی تحصیل می کرد، همیشه از بیماران در مورد سه عادت کلیدی در زندگی آنها سوال می کرد: الکل، سیگار و قهوه. قهوه هرگز به اندازه سیگار یا الکل خطرناک تلقی نمی شد، اما تصور عمومی این بود که برای سلامتی خیلی خوب نیست.
امروز شرایط فرق کرده است. کمانگر، که اکنون یک اپیدمیولوژیست در دانشگاه ایالتی مورگان است، یک مرور علمی گسترده در سال 2025 نوشت که بیش از 100 مطالعه را مرور کرد. این بررسی به این نتیجه رسید که مصرف متوسط قهوه با مزایای بیشتری نسبت به ضرر در مجموعه بزرگی از پیامدهای سلامتی مرتبط است.
تحقیقات جدید در مورد قهوه فقط به یک عضو یا بیماری محدود نمی شود. مطالعات منتشر شده در سال 2026 مصرف قهوه را با کاهش خطر زوال عقل مرتبط دانسته است. گروه دیگری از محققان شواهدی مبنی بر اثر محافظتی آن بر روی کبد پیدا کرده اند و مطالعات دیگر نشان داده اند که قهوه ممکن است ترکیب میکروبیوم روده را بهبود بخشد.
قلب منطقه دیگری است که دیدگاه علمی نسبت به اثرات قهوه در آن تغییر کرده است. انجمن قلب آمریکا می گوید نوشیدن تا پنج فنجان قهوه کافئین دار در روز با کاهش خطر حمله قلبی، دیابت، سکته مغزی و برخی اختلالات ریتم قلب در مطالعات مرتبط است. البته «با هم بودن» به معنای اثبات رابطه علت و معلولی نیست; محدودیتی که تقریباً تمامی محققان این حوزه بر آن تاکید دارند.
چرا نتیجه تحقیقات قدیمی با امروز متفاوت بود؟
قهوه پرمصرف ترین نوشیدنی در ایالات متحده است و حدود دو سوم بزرگسالان در این کشور هر روز آن را می نوشند. سابقه بررسی اثرات پزشکی آن نیز بسیار قدیمی است. حتی پزشکان ایرانی در مورد خواص دارویی قهوه در قرن دهم میلادی صحبت کردند و مطالعات سیستماتیک در مورد رابطه قهوه و سلامت حداقل از اواخر دهه 1940 آغاز شده است.
مرلین کورنلیس، متخصص ژنتیک در دانشگاه نورث وسترن که در مورد چگونگی متابولیسم کافئین توسط بدن تحقیق می کند، پاسخ را تا حد زیادی در بهبود روش های تحقیق می داند. او حدود دو دهه پیش به دلیل تناقضات فراوان بین مطالعات به این موضوع علاقه مند شد.
در دهه های 1970 و 1980، چندین مطالعه نتایج نگران کننده ای در مورد قهوه منتشر کردند. یکی از معروفترین نمونهها، مطالعهای در سال 1981 بود که نشان داد بین نوشیدن قهوه و سرطان پانکراس ارتباط وجود دارد.
در آن مطالعه، محققان با حدود هزار بیمار بیمارستانی مصاحبه کردند و دریافتند که بیماران سرطان پانکراس قهوه بیشتری می نوشند. اما این مطالعه یک مشکل جدی داشت: بسیاری از افراد گروه کنترل بیماریهای دیگری داشتند که اصلاً از نوشیدن قهوه جلوگیری میکردند. بنابراین، تفاوت بین دو گروه لزوماً به دلیل تأثیر قهوه نبود. مطالعات بعدی، از جمله یکی از همان گروه تحقیقاتی، نتوانستند نتیجه اولیه را تکرار کنند.
یکی از مشکلات تحقیقات قدیمی «عوامل مخدوش کننده» بود. یعنی متغیرهایی که می توانند نتیجه واقعی را مخدوش کنند. به عنوان مثال، افرادی که قهوه می نوشند ممکن است سیگاری یا استرس داشته باشند و این عوامل خود باعث بیماری می شوند. بنابراین نمی توان به راحتی گفت که قهوه باعث این بیماری شده است، زیرا ممکن است سیگار یا استرس مقصر باشد.
کورنلیس می گوید روش های آماری جدید به ما کمک کرده است تا این عوامل را بهتر کنترل کنیم. همچنین، بیشتر مطالعات جدید “آینده نگر” هستند. یعنی محققان دهها هزار نفر را برای سالها دنبال میکنند و عادتهای آنها را ثبت میکنند، سپس میبینند چه کسی بیمار میشود. این نوع تحقیقات تصویر دقیق تری از رابطه بین سبک زندگی و سلامت نشان می دهد. مارکوس معتقد است که این داده ها باعث شد دیدگاه علمی نسبت به کافئین تغییر کند.
قهوه را نباید با کافئین اشتباه گرفت
علیرغم پیشرفت های پژوهشی، مطالعات طولانی مدت محدودیت هایی نیز دارند. یک مشکل این است که بیشتر داده های علمی در مورد کافئین در واقع از مصرف کنندگان قهوه بدست می آید، زیرا افرادی که قهوه می نوشند بسیار بیشتر از سایر منابع کافئین هستند.
این مهم است زیرا قهوه فقط یک محلول حاوی کافئین نیست. حاوی هزاران ترکیب شیمیایی مختلف است و برخی از مزایای مشاهده شده ممکن است به دلیل ترکیبات دیگری مانند پلی فنول ها و سایر مواد فعال زیستی باشد. به همین دلیل، نتایج مطالعات قهوه را نمی توان به طور مستقیم به نوشیدنی های انرژی زا یا سایر منابع کافئین تعمیم داد.
آژانس بین المللی تحقیقات سرطان نیز پس از بررسی صدها مقاله در سال 2016 طبقه بندی خود را تغییر داد و به این نتیجه رسید که شواهد موجود برای طبقه بندی کافئین به عنوان سرطان زا در انسان کافی نیست. این نتیجه ثابت نمی کند که کافئین کاملا بی ضرر است، اما نشان می دهد که شواهد کافی برای طبقه بندی آن به عنوان یک سرطان زا وجود ندارد.
دانشمندان در مورد نوشیدنی های انرژی زا بسیار کمتر می دانند. محبوبیت این نوشیدنی ها افزایش یافته است، اما مطالعات طولانی مدت در مورد اثرات آنها بر سلامتی هنوز بسیار محدودتر از تحقیقات در مورد قهوه است.
ارتباط آماری لزوماً به معنای تأثیر مستقیم قهوه نیست
کامانگر، مارکوس و کورنلیس می گویند که حتی تحقیقات جدید نمی توانند به طور کامل تعیین کنند که آیا یک رابطه علت و معلولی است یا فقط یک همبستگی. به عنوان مثال، اگر در مطالعه ای ببینند که قهوه خورها کمتر مریض می شوند، ممکن است خود قهوه علت آن باشد. اما ممکن است افرادی که قهوه مینوشند سبک زندگی یا رژیم غذایی سالمتری داشته باشند.
روش های آماری می توانند این تفاوت ها را کنترل کنند، اما معمولاً نمی توان همه عوامل پنهان را حذف کرد. به همین دلیل، دانشمندان به جای گفتن «قهوه خطر را کاهش می دهد» می گویند: «قهوه با کاهش خطر مرتبط است».
واکنش بدن افراد به قهوه یکسان نیست. ژنتیک، میزان متابولیسم کافئین، وضعیت سلامت، بیماری های زمینه ای و داروها می توانند بر پاسخ هر فرد تأثیر بگذارند. مارکوس هشدار می دهد که قهوه نباید کاملاً «خوب» یا کاملاً «بد» تلقی شود. نتیجه تحقیقات جدید این نیست که هر مقدار قهوه برای همه خوب است.
بسیاری از مطالعات بیشترین فواید را در محدوده مصرف متوسط گزارش کرده اند. در برخی از مطالعات، مصرف بیش از پنج فنجان در روز با فواید مشابهی که در مقادیر کمتر دیده می شود، مرتبط نبوده است.
اندازه فنجان و قدرت قهوه نیز یکسان نیست و مقدار کافئین می تواند بین نوشیدنی های مختلف بسیار متفاوت باشد. نوع مصرف نیز مهم است. افزودن بیش از حد شکر، شیر یا مواد پرکالری می تواند کالری دریافتی را افزایش دهد و برخی از مزایای بالقوه قهوه را خنثی کند. بنابراین، نتایج تحقیقات روی قهوه سیاه را نمی توان بدون محدودیت به نوشیدنی های بسیار شیرین بر پایه قهوه تعمیم داد.
دانشمندان هنوز نمی دانند کدام ترکیبات موجود در قهوه مفید است
یک سوال مهم برای مطالعات آینده این است که دقیقا چه ترکیباتی در قهوه مسئول نتایج مشاهده شده است.
قهوه هزاران ماده شیمیایی دارد و هنوز مشخص نیست که کدام یک از آنها با کاهش خطر بیماری قلبی، مشکلات کبدی، زوال عقل یا تغییر میکروبیوم روده مرتبط است.
محققان همچنین میخواهند بدانند که آیا فردی که قبلاً هرگز قهوه ننوشیده است شروع به نوشیدن قهوه میکند یا خیر، آیا همان فوایدی که در مطالعات جمعیتی مشاهده میشود وجود خواهد داشت یا خیر.
پاسخ به این سوال میتواند به تعیین اینکه آیا خود قهوه دلیل اصلی فواید آن است یا خیر، یا اینکه بخشی از ارتباط مشاهده شده به دلیل تفاوتهای سبک زندگی بین مصرفکنندگان قهوه و افرادی است که قهوه نمینوشند، کمک کند.
کمانگر فرآیند تغییر دیدگاه علم را به حرکت یک کشتی بزرگ تشبیه می کند: علم با یک یا دو مطالعه مسیر خود را تغییر نمی دهد و برای براندازی یک تصور قدیمی به شواهد زیادی نیاز دارد. به گفته وی، تحقیقات در مورد قهوه اکنون به جایی رسیده است که داده های حاصل از مطالعات با کیفیت بالا به اندازه ای افزایش یافته است که می توان تصویر منفی گذشته را اصلاح کرد.
شواهد فعلی نمی گوید که همه باید قهوه بنوشند یا قهوه بیشتر بهتر است. چیزی که می توان با اطمینان بیشتر گفت این است که برای بسیاری از بزرگسالان سالم، مصرف متوسط قهوه احتمالاً آنقدر که تصور می شد خطرناک نیست و ممکن است با چندین فواید سلامتی همراه باشد.
منبع: زومیت
